چرا لثه ‌ها موقع مسواک زدن خونریزی می‌ کنند و راه ‌های درمان آن چیست؟

لثه‌ها به طور معمول باید محکم، صورتی روشن و بدون هیچ‌گونه خونریزی باشند. خونریزی لثه به معنای التهاب و آسیب دیدن این بافت حساس است؛ در شرایط بسیار نادر و پس از وارد آمدن ضربه یا استفاده از مسواک با سختی زیاد، ممکن است مقدار بسیار کمی خون مشاهده شود که جای نگرانی ندارد اما اگر خونریزی به طور مکرر و حتی با فشار ملایم مسواک یا نخ دندان رخ می‌دهد این یک علامت هشداردهنده است که نشان می‌دهد لثه‌ها ملتهب شده‌اند و باید علت آن مشخص شود؛ بیش از ۹۰ درصد موارد خونریزی ناشی از عوامل بهداشت دهانی است اما عوامل دیگری نیز می‌توانند در این امر دخیل باشند:

التهاب لثه (ژنژیویت)

اصلی‌ترین دلیل خونریزی لثه، التهاب لثه (ژنژیویت) است. ژنژیویت مرحله اولیه بیماری لثه است و زمانی رخ می‌دهد که ذرات غذا و باکتری‌ها روی دندان‌ها باقی مانده و تبدیل به پلاک می‌شوند. این پلاک‌ها مواد سمی آزاد کرده که منجر به تورم، قرمزی و حساس شدن لثه‌ها می‌شوند.
در این مرحله لثه‌ها به سادگی و با کمترین تحریک (مانند مسواک زدن) خونریزی می‌کنند.

تجمع پلاک و جرم دندانی

پلاک دندانی یک لایه چسبنده و بی‌رنگ است که دائماً روی دندان‌ها تشکیل می‌شود. اگر این پلاک به طور منظم تمیز نشود مواد معدنی موجود در بزاق باعث سخت شدن آن و تبدیل شدنش به جرم دندانی (تارتار) می‌شوند.
جرم دندانی زبر است و تحریک بیشتری برای لثه‌ها ایجاد کرده و زمینه‌ساز التهاب عمیق‌تر می‌شود.

مسواک زدن نادرست یا مسواک سفت

استفاده از مسواک زبر (سخت) یا اعمال فشار بیش از حد هنگام مسواک زدن می‌تواند به مینای دندان و لثه‌ها آسیب بزند و باعث پارگی رگ‌های خونی کوچک لثه شود.
همچنین تکنیک نادرست مسواک زدن (مانند حرکت افقی خشن) به جای حرکات دورانی و ملایم می‌تواند عامل خونریزی باشد.

نخ دندان نکشیدن یا استفاده نادرست

نخ دندان کشیدن تنها راه حذف پلاک‌هایی است که بین دندان‌ها و زیر خط لثه تجمع یافته‌اند. اگر نخ دندان نکشید، پلاک در این نواحی باقی مانده و لثه را تحریک می‌کند حتی اگر سطح خارجی دندان‌ها را با مسواک تمیز کرده باشید.

تغییرات هورمونی

نوسانات شدید هورمونی می‌توانند حساسیت لثه‌ها را افزایش دهند. این تغییرات در دوران بارداری (به ویژه در سه ماهه دوم و سوم)، بلوغ یا در زمان استفاده از برخی روش‌های کنترل بارداری بسیار شایع است و منجر به حالتی به نام «ژنژیویت بارداری» می‌شود.

کمبود ویتامین‌ها

کمبود شدید برخی ویتامین‌ها می‌تواند بر سلامت عروق خونی و بافت‌های همبند تأثیر بگذارد. کمبود ویتامین C (اسید اسکوربیک) و در موارد نادر ویتامین K (که در فرآیند لخته شدن خون نقش دارد) می‌تواند منجر به شکنندگی عروق و خونریزی آسان لثه‌ها شود.

مصرف برخی داروها

برخی داروها می‌توانند عوارضی جانبی داشته باشند که شامل افزایش خونریزی می‌شود. رایج‌ترین آن‌ها داروهای رقیق‌کننده خون (ضد انعقادها) مانند وارفارین یا آسپرین هستند که برای افراد با سوابق قلبی-عروقی تجویز می‌شوند.
برخی داروها نیز باعث رشد غیرطبیعی بافت لثه (ژنژیوهایپرپلازی) می‌شوند که تمیز کردن آن‌ها دشوارتر شده و مستعد خونریزی می‌گردند.

سیگار و قلیان

مصرف دخانیات باعث کاهش جریان خون در لثه‌ها می‌شود و پوشش علائم التهاب را پنهان می‌کند. هنگامی که فرد سیگاری بهداشت دهان خود را رعایت می‌کند ممکن است به دلیل آسیب ساختاری خونریزی بیشتری را تجربه کند. همچنین سیگار کشیدن روند بهبودی را کند می‌کند.

بیماری‌های زمینه‌ای

در موارد کمتر شایع خونریزی لثه می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری جدی‌تر باشد از جمله:
دیابت کنترل نشده
برخی اختلالات خونی (مانند اختلالات انعقادی یا کمبود پلاکت)
برخی سرطان‌های دهان و حلق (که نادر هستند).

اگرچه اغلب خونریزی لثه ناشی از ژنژیویت قابل درمان است اما در صورت مشاهده علائم زیر باید فوراً به دندان‌پزشک مراجعه کنید زیرا این علائم نشان‌دهنده پیشرفت بیماری به سمت پریودنتیت (عفونت پیشرفته لثه که استخوان نگهدارنده دندان را تخریب می‌کند) هستند:
درد شدید و مداوم در لثه‌ها
تورم قابل توجه لثه‌ها که با شستشو بهبود نمی‌یابد.
بوی بد مزمن دهان که با مسواک زدن از بین نمی‌رود.
ایجاد چرک یا عفونت بین دندان و لثه
احساس لق شدن دندان‌ها یا تغییر موقعیت آن‌ها
خونریزی بدون هیچ تحریک آشکاری (مثلاً هنگام غذا خوردن)

تشخیص صحیح علت خونریزی اولین و مهم‌ترین گام در درمان و جلوگیری از مشکلات پیشرفته‌تر دهان و دندان است. برای این منظور دندانپزشکان معمولاً از چند مرحله اصلی استفاده می‌کنند:

معاینه بالینی دقیق
دندان‌پزشک با مشاهده مستقیم لثه‌ها، بررسی نشانه‌های التهاب، تورم و میزان خونریزی وضعیت بهداشت دهان بیمار را ارزیابی می‌کند.
در این معاینه به بررسی نقاطی که بیشتر خونریزی دارند و میزان چسبندگی لثه به دندان توجه می‌شود.

گرفتن شرح حال کامل
پرسش درباره سابقه بیماری‌های زمینه‌ای (مانند دیابت یا بیماری‌های خونی)، داروهای مصرفی (به‌ویژه رقیق‌کننده‌های خون)، عادات بهداشتی، سبک زندگی، تغذیه و مدت زمان و شدت خونریزی به پزشک کمک می‌کند تا عوامل موثر را شناسایی کند.

عکسبرداری رادیوگرافی (اشعه ایکس)
در صورت مشکوک بودن به تحلیل استخوان فک یا وجود عفونت‌های عمیق‌تر عکسبرداری دندان‌ها و استخوان فک کمک زیادی به تشخیص می‌کند.

بدیهی است که دقت در این فرآیند تشخیصی زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که در محیطی تخصصی و تحت نظر دندانپزشک مجرب انجام شود؛ به همین دلیل مراجعه به کلینیک دندانپزشکی دکتر پردیس براتی بهترین مرکز ترمیم دندان در سعادت آباد می‌تواند به بیماران کمک کند تا با تشخیص صحیح و به‌موقع از پیشرفت مشکلات لثه و بروز آسیب‌های جدی‌تر دهان و دندان پیشگیری کنند.

درمان مستقیماً به علت آن بستگی دارد:

اصلاح بهداشت دهان و دندان
این مهم‌ترین بخش درمان است. اگر علت ژنژیویت باشد با مسواک زدن صحیح دو بار در روز و استفاده منظم از نخ دندان، التهاب ظرف چند هفته کاهش یافته و خونریزی متوقف می‌شود.

جرم‌گیری حرفه‌ای
اگر پلاک تبدیل به جرم سخت شده باشد، مسواک زدن به تنهایی کافی نیست. دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان با ابزارهای تخصصی جرم‌های روی سطح دندان و زیر خط لثه را تمیز می‌کنند. پس از جرم‌گیری لثه‌ها فرصت ترمیم پیدا می‌کنند.

استفاده از محصولات مناسب
استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید برای تقویت مینای دندان و دهانشویه‌های آنتی‌باکتریال (طبق دستور دندانپزشک) می‌تواند به کنترل عفونت کمک کند.
همچنین تعویض مسواک با مدل‌های نرم ضروری است.

مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای
در صورت تشخیص دیابت یا اختلالات خونی، همکاری با پزشک عمومی برای کنترل بهتر آن بیماری زمینه‌ای، تأثیر مستقیمی بر سلامت لثه‌ها خواهد داشت.
در موارد کمبود ویتامین مصرف مکمل‌های مناسب تحت نظر پزشک توصیه می‌شود.

پیشگیری همیشه ارزان‌تر و مؤثرتر از درمان است. با رعایت نکات زیر می‌توانید لثه‌هایی سالم داشته باشید:
روش صحیح مسواک زدن: مسواک را با زاویه ۴۵ درجه نسبت به خط لثه نگه دارید و با حرکات دورانی و ملایم، سطح دندان‌ها و خط لثه را ماساژ دهید. از مسواک‌های برقی با سنسور فشار استفاده کنید.
استفاده منظم از نخ دندان: حداقل یک بار در روز تمامی سطوح بین دندانی را با نخ دندان تمیز کنید و مطمئن شوید که نخ دندان به آرامی تا زیر خط لثه نفوذ می‌کند.
تغذیه سالم: رژیم غذایی غنی از میوه‌ها و سبزیجات تازه برای تأمین ویتامین‌های C و K ضروری است. مصرف شکر و کربوهیدرات‌های فرآوری شده را محدود کنید.
ترک دخانیات: قطع مصرف سیگار و قلیان تأثیر چشمگیری بر بهبود گردش خون و سلامت عمومی لثه‌ها دارد.
معاینه منظم دندانپزشکی: مراجعه منظم (حداقل هر شش ماه یکبار) برای چکاپ و جرم‌گیری حرفه‌ای قبل از تبدیل شدن ژنژیویت به پریودنتیت بسیار مهم است.

خونریزی لثه هنگام مسواک زدن یک مشکل رایج اما جدی است که اغلب ریشه در عدم رعایت بهداشت دهان و دندان و التهاب ناشی از تجمع پلاک دارد. اگرچه خونریزی اولیه (ژنژیویت) با اصلاح روتین بهداشتی قابل حل است اما نادیده گرفتن آن می‌تواند سلامت دهان و دندان شما را به خطر اندازد و منجر به تحلیل استخوان و از دست دادن دندان‌ها شود. در صورت تداوم خونریزی، مشاهده علائم هشداردهنده یا اگر مصرف داروهای خاصی دارید مراجعه به دندانپزشک برای تشخیص علت اصلی و دریافت درمان مناسب ضروری است.
دکتر پردیس براتی مهوار بهترین دندانپزشک در سعادت ‌آباد تهران با ارزیابی دقیق وضعیت دهان و انتخاب روش درمان متناسب با شرایط هر بیمار خدمات درمانی و زیبایی را با رویکردی اصولی ارائه می‌دهد. برای دریافت مشاوره و تعیین وقت می‌توانید از طریق دکمه دریافت نوبت در همین صفحه اقدام کنید یا با شماره 02122142410 تماس بگیرید.

منابع
my.clevelandclinic
chrysanth