چرا دندان‌ها زود جرم می‌گیرند و چگونه می‌توان از آن پیشگیری کرد؟

ترکیب بزاق دهان

عدم رعایت درست بهداشت دهان

سیگار کشیدن و تغذیه ناسالم

ژنتیک و سابقه خانوادگی

استفاده کم از نخ دندان

پیشگیری از تشکیل پلاک دندان، نیازمند رعایت مجموعه‌ای از عادت‌های منظم و صحیح در بهداشت دهان و دندان است. این اقدامات نه تنها به کاهش نیاز به جرم‌گیری‌های مکرر کمک می‌کنند، بلکه باعث ارتقاء سلامت عمومی لثه‌ها و جلوگیری از بروز بیماری‌های دهان و دندان در آینده خواهند شد. در ادامه، مهم‌ترین و مؤثرترین راهکارهای پیشگیرانه معرفی می‌شود:
مسواک زدن اصولی و منظم: حداقل دو بار در روز، به‌ویژه قبل از خواب، با استفاده از مسواک نرم و خمیر دندان حاوی فلوراید دندان ها رو تمیز کنید. توجه به نواحی پنهان مانند پشت دندان‌ها و مرز لثه بسیار ضروری است.
استفاده روزانه از نخ دندان: نخ دندان بهترین روش برای حذف پلاک بین دندانی است و باید به‌صورت روزانه در برنامهٔ بهداشت دهان گنجانده شود.
دهان‌شویه‌های آنتی‌باکتریال و ضدپلاک: استفاده از دهان‌شویه‌هایی مانند کلرهگزیدین یا حاوی فلوراید می‌تواند باکتری‌های مضر را کاهش داده و از تشکیل پلاک جلوگیری کند.
رعایت رژیم غذایی سالم: افزایش مصرف میوه‌ها، سبزیجات و نوشیدن آب کافی در طول روز به تعادل محیط دهان کمک می‌کند.
ترک سیگار و دخانیات: با قطع مصرف سیگار، سلامت لثه و دندان‌ها به‌مراتب بهبود خواهد یافت.
آدامس بدون قند: جویدن آدامس فاقد قند پس از وعده‌های غذایی، با تحریک بزاق، به شست‌وشوی طبیعی دهان و کاهش تشکیل پلاک کمک می‌کند.

درمان این مشکل به شدت و عمق رسوب تشکیل‌شده، محل قرارگیری آن (بالای لثه یا زیر لثه) و وضعیت سلامت عمومی لثه و دندان‌ها بستگی دارد. زمانی که رسوب به صورت قابل‌توجهی روی دندان‌ها تجمع یافته باشد، دیگر با مسواک یا دهان‌شویه قابل حذف نیست و نیاز به مداخله تخصصی توسط دندان‌پزشک دارد. در ادامه به رایج‌ترین و مؤثرترین روش‌های درمانی اشاره می‌شود:
جرم‌گیری حرفه‌ای: فرآیندی است که طی آن رسوبات سخت‌شده توسط ابزار دستی یا دستگاه اولتراسونیک از سطح دندان‌ها و نواحی اطراف لثه برداشته می‌شود. این روش بسته به میزان جرم ممکن است در یک یا چند جلسه انجام گیرد.
پولیش دندان: پس از جرم‌گیری، سطح دندان‌ها با خمیرهای مخصوص صیقل داده می‌شود تا هم لکه‌ها برطرف شوند و هم سطحی صاف برای جلوگیری از چسبیدن پلاک جدید فراهم گردد.
جرم‌گیری زیر لثه‌ای: در مواردی که رسوب به زیر لثه نفوذ کرده باشد، لازم است از ابزار دقیق‌تری برای حذف کامل رسوبات زیر لثه‌ای استفاده شود. این فرآیند ممکن است با بی‌حسی موضعی انجام شود.
جراحی لثه: در مراحل پیشرفتهٔ بیماری لثه که پلاک در عمق بافت‌های نگهدارنده دندان نفوذ کرده، دندان‌پزشک ممکن است اقدام به جراحی کند تا لثه کنار زده شده و جرم و بافت‌های بیمار به‌طور کامل تخلیه شوند.
لیزر دندان‌پزشکی: در برخی مراکز پیشرفته، از لیزر برای حذف دقیق‌تر رسوبات زیر لثه و کاهش التهاب استفاده می‌شود. این روش می‌تواند زمان بهبودی را کوتاه‌تر و درد پس از درمان را کمتر کند.

تجمع و باقی‌ماندن رسوب روی دندان‌ها فقط یک مسئلهٔ ظاهری نیست، بلکه می‌تواند عواقب جدی و تدریجی برای سلامت دهان و دندان به‌همراه داشته باشد. این لایهٔ سخت‌شده، به‌عنوان مخزن دائمی باکتری‌ها عمل می‌کند و محیط دهان را مستعد ابتلا به بیماری‌های مختلف می‌سازد. اگر رسوبات به موقع برداشته نشوند، می‌توانند به بافت‌های نگهدارندهٔ دندان آسیب رسانده و حتی منجر به از دست رفتن دندان شوند. از جمله مهم‌ترین عوارض آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
التهاب و خونریزی لثه (ژنژیویت): تماس مستقیم لایه‌های سخت‌شده با لثه باعث تحریک مزمن، التهاب، قرمزی و خونریزی هنگام مسواک زدن می‌شود.
بوی بد دهان (هالیتوزیس): باکتری‌های موجود در در این رسوبات ترکیبات بدبویی مانند سولفید تولید می‌کنند که باعث بوی نامطبوع دائمی دهان می‌شود.
تحلیل لثه و عقب‌نشینی آن: باقی‌ماندن رسوبات به‌صورت مداوم باعث تحلیل بافت لثه و نمایان شدن ریشه دندان می‌گردد.
پوسیدگی دندان: تجمع باکتری‌ها روی سطح دندان، محیطی اسیدی فراهم می‌کند که مینای دندان را تخریب کرده و پوسیدگی را تسریع می‌کند.
لقی و از دست دادن دندان: در مراحل پیشرفته، تخریب بافت لثه و استخوان اطراف دندان باعث لق شدن و حتی افتادن آن می‌شود.
ایجاد لکه و تغییر رنگ دندان: جرم می‌تواند باعث زردی یا قهوه‌ای شدن دندان‌ها شود و ظاهر لبخند را تحت تأثیر قرار دهد.

شناخت این عوارض می‌تواند انگیزه‌ای جدی برای پیگیری منظم درمان و رعایت اصول پیشگیری باشد.